چگونگی طرح دعوی اعلام بطلان معامله

چگونگی طرح دعوی اعلام بطلان معامله

دعوی اعلام بطلان معامله یکی از دعاوی است که زمانی طرح می گردد که شرایط بطلان معامله وجود داشته باشد و به عبارت دیگر در مواقعی که، معامله از ابتدا به صورت صحیح منعقد نشده باشد.لازم به ذکر است که اگر معامله ای دارای موارد بطلان معامله باشد با طرح دعوی اعلام بطلان معامله امکان باطل نمودن معامله وجود دارد.

 

شرایط بطلان معامله

جهت صحت هر معامله ای لازم است که شرایط صحت معامله که در ماده 190 قانون مدنی وجود دارد در کنار یکدیگر جمع باشند و چنانچه هر کدام از شرایط مندرج در ماده مزبور در معامله ای نباشد معامله را می توان با طرح دعوی بطلان معامله به جهت وجود موارد بطلان معامله باطل اعلام نمود.

 

از جمله شرایط بطلان معامله این است که معامله ای که انجام  می گیرد شرایط صحت معامله را دارا نباشد. شرایط صحت معامله عبارتند از:

1) قصد و رضای طرفین

عدم وجود قصد و رضا در انعقاد یک معامله از شرایط بطلان آن معامله است.

قصد و رضا یکی از شرایط اساسی صحت معاملات است تا زمانی که دو فردی که قصد انعقاد معامله ای را دارند برای انعقاد معامله رضایت نداشته باشند معامله شکل نمی گیرد در واقع منظور از قصد، قصد و نیت درونی افراد است. از این رو اگر قصد و نیت واقعی طرفین یک چیز باشد و قصد و نیت ظاهری چیز دیگری باشد در این صورت بین قصد باطنی و ظاهری تفاوت وجود دارد و به عبارت دیگر قصد و رضا معیوب است و چنین عقدی شکل نمی گیرد.

و چنانچه عقد و معامله ای بر پایه قصد و رضا معیوب شکل بگیرد در این صورت هر کدام از طرفین می توانند در صورتی که قصد و رضا معیوب باشد به جهت اینکه عقد واقع شده دارای شرایط بطلان معامله است دعوی بطلان معامله را مطرح نمایند.

2) اهلیت طرفین

عدم اهلیت هر کدام از طرفین معامله یکی از شرایط بطلان معامله است که از نظر قانون گذار نیز بسیار حائز اهمیت است.

اهلیت به معنای دارا بودن بلوغ و عقل و رشد برای طرفین معامله است. چنانچه معامله بین طرفین صورت گیرد هر دو طرف عاقل و بالغ و در معاملات مالی دارای رشد نباشند چنین معامله ای به جهت دارا بودن شرایط بطلان معامله، باطل است و چنانچه مشخص شود که معامله ای بین دو طرف شکل گرفته است که طرفین دارای بلوغ و عقل و رشد نبودند امکان طرح دعوی بطلان معامله به جهت عدم اهلیت طرفین معامله وجود دارد.

3) موضوع معین که مورد معامله باشد.

یکی از اصلی ترین شرایط هر معامله ای مشخص بودن موضوع است و در صورتی که معامله ای منعقد گردد که فاقد موضوع باشد در این صورت معامله به جهت اینکه شرایط بطلان معامله را داراست باطل و کان لم یکن است.

 چراکه هر معامله ای که انجام می گیرد بایستی دارای یک موضوع مشخص باشد که با توجه به این موضوع معامله صورت گیرد و چنانچه موضوع مشخصی جهت معامله ای که صورت می گیرد وجود نداشته باشد و یا اینکه موضوع مردد باشد در این صورت معامله باطل است چراکه موضوع معامله اگر مردد باشد معلوم نیست که بر سر چه چیز معامله صورت می گیرد از این رو به جهت اینکه شرایط بطلان معامله را داراست، معامله باطل و امکان طرح دعوی اعلام بطلان معامله وجود دارد.

4) مشروعیت جهت معامله

از اصلی ترین مواردی که در انعقاد هر معامله ای لازم است مشروعیت معامله است چرا که عدم مشروعیت معامله از شرایط بطلان معامله است و این حق را ایجاد می نماید که دعوی بطلان معامله مطرح گردد.

 آنچه مسلم است این است که، هر معامله ای که انجام می گیرد برای اینکه صحیح باشد بایستی مشروع باشد چرا که معاملات نامشروع در قانون باطل است از این رو اگر موضوع معامله خرید و فروش اموال نامشروع همچون خرید و فروش مشروبات الکلی باشد این معامله به جهت فقدان مشروعیت باطل است.

چنانچه مشخص گردد موضوع معامله مشروعیت نداشته است معامله باطل است و چنین معامله ای را می توان با طرح دعوی اعلام بطلان معامله به جهت عدم مشروعیت باطل اعلام نمود.

نکته:

در واقع ماده 190 قانون مدنی شرایط صحت معاملات را بیان داشته است و در صورتی که هر کدام از 4 شرط مندرج در ماده که توضیحات آن گذشت وجود نداشته باشد از موارد بطلان معامله محسوب می گردد که با هر کدام از موارد بطلان معامله امکان طرح دعوی اعلام بطلان معامله وجود دارد.

مشاوره حقوقی

تفاوت ابطال معامله و بطلان معامله

شاید در ظاهر دعوی اعلام بطلان معامله با دعوی ابطال معامله یکی به نظر برسد اما لازم به ذکر است که دعوی اعلام بطلان معامله با دعوی ابطال معامله متفاوت است و تفاوت ابطال معامله و بطلان معامله، در این است که دعوی ابطال معامله، دعوی است که برای معامله ای طرح می شود که از ابتدا شرایط صحت معاملات از جمله شرایط ماده 190 قانون مدنی را داشته باشد و سپس بنا به دلایلی شرایط صحت را از دست بدهد از این رو این معامله در ابتدا صحیح واقع شده است و در حال حاضر برای باطل نمودن آن باید دعوی ابطال معامله طرح گردد

اما در دعوی اعلام بطلان معامله، دعوی در ابتدا شرایط صحت معامله را ندارد و افرادی که به این امر واقف می شوند در واقع به این امر معترضند که معامله دارای شرایط صحت معامله نبوده است، از این رو دعوی بطلان معامله طرح می گردد و امکان طرح دعوی ابطال معامله نیست چرا که نمی توان درخواست ابطال معامله ای را نمود که از ابتدا باطل بوده است و برای درخواست معامله ای که در ابتدا باطل بوده است باید دعوی اعلام بطلان معامله را طرح نمود.

تفکیک و دانستن توافت ابطال معامله و بطلان معامله در طرح دعوی در محاکم دادرسی خود را به خوبی نشان می دهد، چراکه اگر هر کدام به اشتباه به جای دیگری استفاده شود دعوی را با قرار رد دعوی مواجه می سازد.

 

مدارک مورد نیاز جهت طرح دعوی اعلام بطلان معامله

در حقوق اصلی وجود دارد به نام اصل صحت معاملات، اصل مذکور به این معنی است که هر معامله ای که صورت می گیرد اصل بر صحت و درستی آن می باشد جز اینکه عدم صحت آن معلوم شود. به همین دلیل برای اینکه با طرح دعوی اعلام بطلان معامله قادر باشید معامله را باطل کنید لازم است که اسناد و مدارک اعلام بطلان معامله را در اختیار داشته باشید.

 

این اسناد و مدارک به شرح ذیل می باشند:

کپی برابر اصل قرارداد

کپی برابر اصل مالکیت

کپی برابر اصل کارت ملی

کپی برابر اصل شناسنامه

معاینه محلی

شهادت شهود

ارجاع به کارشناسی

 

آثار بطلان معامله

یکی از رایج ترین پرسش هایی که پیرامون بطلان معامله یا قرارداد مطرح می گردد، مبنی بر این است که آثار بطلان معامله چه می باشد و بر طرفین قرارداد باطل، چه اثری خواهد داشت. برای بررسی این امر، باید به موادی نظیر ماده 365 و 366 قانون مدنی مراجعه کرد.

قبل از تصریح آثار بطلان معامله، باید گفت، هنگامی که محرز گردد، عقد و قراردادی باطل بوده، حالتی که متصور است و پیش می آید این است که گویی، از ابتدا، عقدی وجود نداشته و از همان ابتدا، فاقد هرگونه اثر حقوقی است؛ نه اینکه از زمان بطلان، فاقد اثر گردد.

از جمله آثار بطلان معامله، این است که هیچ گونه تملکی ایجاد نخواهد کرد و مستند این امر، ماده 365 قانون مدنی بوده که مقرر می دارد: “بیع فاسد، اثری در تملک ندارد.”

از دیگر آثار بطلان قرارداد، این است که اولا، چنانچه مالی در اثر قرارداد باطل، نظیر بیع فاسد، قبض شده، باید به صاحبش بازگردانده شود و در صورت هر گونه تلف شدن یا نقص در مال، فردی که مال را در قبض داشته، ضامن این امر است که عین یا منافع را جبران کند و مستند این امر، ماده 366 قانون مدنی می باشد که مقرر می دارد: “هر گاه کسی به بیع فاسد، مالی را قبض کند باید آن را به صاحبش رد نماید و اگر تلف یا ناقص شود، ضامن عین و منافع آن خواهد بود.”

 

دادگاه صالح به رسیدگی به دعوی اعلام بطلان معامله

دعوی اعلام بطلان معامله با توجه به اینکه معامله ای که انجام می گیرد، منقول باشد یا غیر منقول، دادگاه رسیدگی کننده به آن متفاوت است.

اگر معامله ای که انجام می گیرد منقول باشد در این صورت دعوی اعلام بطلان معامله منقول در صلاحیت دادگاه اقامتگاه خوانده است و چنانچه مالی که مورد معامله قرار می گیرد غیر منقول باشد در این صورت دعوی اعلام بطلان معامله راجع به مال غیر منقول در صلاحیت دادگاه محل وقوع مال غیر منقول است.

از این رو چنانچه دعوی اعلام بطلان معامله نسبت به ملک باشد بایستی در دادگاه محل وقوع ملک دعوی اعلام بطلان معامله را مطرح نمود.

 

این پست برگرفته از کتب و سایت های مختلف حقوقی می باشد

مطلب مفیدی برای شما بود ؟ پس به اشتراک بگذارید برای دوستانتان

قاسم نجفی بابادی

2421 مطلب منتشر شده

درباره این مطلب نظر دهید !

محصولات پرفروش