اصل استقلال امضاها در پرتوی اسناد تجاری

اصل استقلال امضاها در پرتوی اسناد تجاری

اصل استقلال امضاها در پرتوی اسناد تجاری یکی از اصول مهم در اسناد تجاری از قبیل چک، سفته و برات می باشد. این اصل بدین معناست که هر امضاکننده ای مستقل از دیگر مسئولان و امضا کنندگان سند، در مقابل دارنده ی سند تجاری مسئول است و اگر یکی از مسئولان سند تجاری، به دلایلی قانونی از مسئولیت پرداخت معاف شود، دیگر امضا کنندگان همچنان مسئول باقی خواهند ماند، مگر اینکه آن دلیل قانونی در مورد آنها نیز صدق کند.

 

مفهوم اصل استقلال امضاها

هر چند که در ماده مذکور تنها از برات نام برده شده است، اما به موجب ماده 77 کنوانسیون یاد شده ، شامل سفته نیز می شود. ماده 10 کنوانسیون ژنو در مورد چک نیز همین قاعده را بیان داشته است.

بنابراین با توجه به اصل استقلال امضاها، هر یک از مسئولینی که امضاء او با هر عنوان اعم از صادر کننده یا ضامن یا ظهر نویس، بر روی سند تجاری درج شده باشد به تنهایی مسئول پرداخت کل مبلغ مندرج در سند بوده و در صورتی که یکی از این اشخاص به دلایلی مبری از پرداخت وجه سند شود، دیگر امضا کنندگان همچنان مسئول پرداخت وجه سند می باشند. مگر اینکه دلیل موجود، در مورد آنها نیز صدق کرده باشد.

 

مستند قانونی اصل استقلال امضاها

اگر چه در قانون تجارت ما در خصوص این اصل صراحتاً صحبتی نشده است، ولی دکترین و رویه قضایی مستند به ماده 249 قانون تجارت و مسئولیت تضامنی هر یک از امضا کنندگان سند تجاری، نتایج این اصل را پذیرفته است.

برای مثال در ماده 7 کنوانسیون 1930 ژنو در خصوص برات آمده است:

در صورتی که برات متضمن امضای اشخاصی باشد که فاقد اهلیت برای متعهد نمودن خود به وسیله یک برات هستند، یا برات متضمن امضاهای مجعول یا امضای اشخاص خیالی، یا امضاهایی باشد که بنا به دلائل دیگری نتوان امضاکننده یا کسانی را که به نمایندگی از طرف آنان برات امضا شده است متعهد نمود، مسئولیت اشخاص دیگری که برات را امضا کرده اند، به قوت خود باقی است.

مشاوره حقوقی

اصل عدم توجه ایرادات

در قانون و مقررات بیشتر کشورهای جهان به اصل استقلال امضاها اهمیت بسیار زیادی داده شده و برای آن قوانینی در نظر گرفته اند. اما شاهد آن هستیم که درقوانین و حقوق تجارت ایران، در این مورد هیچ گونه تصریحی صورت نگرفته است. شاید منشا بسیاری از اختلاف نظرها در این مسئله از همین جهت به وجود آمده باشد.

با این حال برخی از کارشناسان با استناد به ماده ۲۴۹ و ۲۵۱ در قانون تجارت ایران سعی در استنباط آن دارند. اما باید توجه داشته باشیم که برای پذیرش اسناد تجاری و استفاده از آن به جای وجه نقد برای گردش راحت، باید صراحتا به آن اشاره شود. بیان آن در قانون تجارت ایران می تواند گامی بلند در به رسمیت شناختن آن باشد و به عنوان پشتوانه ای از تجار حمایت کند.

براساس اصل استقلال امضاها برای اینکه معامله ای در صحت کامل انجام شود، باید مشروعیت داشته باشد. به این معنی که در مقررات قانون مدنی هدف مورد نظر در معامله مشروع بوده و از هرگونه شک و شبهه ای مبرا باشد، در غیر این صورت باطل است.

به عنوان مثال بر اساس قانون مدنی اگر فردی در معامله ای نامشروع مانند قمار، سندی را امضا کرده باشد و جهت آن نیز تصریح شود، آن سند باطل خواهد بود.

برخلاف جامعیت کلی قانون مدنی، چنین مقرراتی به صورت خاص و به نحو احسن پیش بینی نشده تا بتوان به آنها استناد کرد.

 

مطالعه تطبیقی اصل استقلال امضاها در حقوق ایران

در حالی که مقررات خاصی در مورد اصل استقلال امضاها در حقوق تجارت بین المللی و همچنین حقوق تجارت داخلی بیشتر کشورهای جهان پیش بینی شده است اما در حقوق تجارت ایران در این باره هیچگونه تصریحی نشده است و به همین خاطر اختلاف نظرهای زیادی در این مورد وجود دارد.

البته برخی از محققین با توجه به ماده ۲۴۹ و ۲۵۱ موجود در قانون تجارت ایران این اصل را استنباط کرده اند اما این اصل به خاطر نقش بنیادین آن در ایجاد اعتماد برای مورد قبول واقع شدن اسناد تجاری و گردش راحت آن به جای وجه نقد باید صراحتا در قانون ایران مورد توجه قرار گیرد و با آن اشاره شود.

بر اساس اصل استقلال امضاها یکی از شرایط صحت معامله، مشروعیت داشتن آن است؛ یعنی هدفی که برای رسیدن به آن طرفین معامله می کنند مشروع باشد.

بر اساس مقررات قانون مدنی در معاملات تجاری احتیاجی به تصریح بودن جهت آن نیست ولی اگر تصریح شود باید آن معامله نامشروع نباشد وگرنه معامله باطل است؛ مثلا اگر شخصی در مقابل یک معامله نامشروع مانند قمار سفته و یا براتی را امضا کرده باشد و جهت آن نیز تصریح شده باشد بر اساس قانون مدنی آن سند باطل است.

البته قانون مدنی برخلاف جامعیت کلی که دارد چنین مقرراتی را به نحو احسن و خاص پیش بینی نکرده است.

 

این پست برگرفته از کتب و سایت های مختلف حقوقی می باشد

مطلب مفیدی برای شما بود ؟ پس به اشتراک بگذارید برای دوستانتان

قاسم نجفی بابادی

2420 مطلب منتشر شده

درباره این مطلب نظر دهید !

محصولات پرفروش