خیار تعذر تسلیم چیست و چه شرایطی دارد؟

خیار تعذر تسلیم

 

خیار تعذر تسلم به بیان ساده بیانگر حالتی است که پس از بستن قرارداد، یکی از طرفین معامله که باید مالی را تسلیم می کرده یا کاری را انجام می داده، بعد از بستن عقد، دیگر امکان و توانایی انجام آن عمل یا تسلیم آن مال را نخواهد داشت که در این صورت طرف مقابل که مال باید به او داده می شده می تواند با استفاده از خیار تعذر تسلیم، معامله را فسخ کند.

در واقع خیار تعذر تسلیم اختیار فسخ کردن بخاطر برآورده نشدن تعهدات طرف مقابل است.

نمونه دادخواست تایید و تنفيد فسخ عقد بیع به لحاظ خیار تعذر تسلیم

 

مبنای خیار تعذر تسلم

در تایید مبنای خیارتعذر تسلیم  می توان گفت، در عقود معاوضی عادلانه نیست طرفی که خود ناتوان از وفای به عهد است از دیگری اجرای پیمان را بخواهد. عدالت معاوضی ایجاب میکند که دو عوض با هم مبادله شود و یک طرف قرارداد نتواند هر دو عوض را تملک کند. اگر آن که خود توان تسلیم ندارد بتواند وفای به عهد طرف دیگر را از او بخواهد، تعادل قراردادی بر هم میخورد.

از سوی دیگر، تکلیف اخلاقی شرط وفای به عهد را فرمان می دهد که گرفتن چیزی در برابر دادن باشد و در نگاه عرف بده و بستان تحقق یابد. پس، برای پرهیز از این مفسده، ناچار باید طرفی که استیفای طلب خود را معتذر (غیر ممکن) می بیند حق فسخ تعهد و قرارداد را داشته باشد. خیار فسخ ناشی از خیار تعذر تسلیم ، در چنین وضعی وسیلۀ جبران ضرر ناروا است.

 

تعذر طاری

تعذر طاری بدین معنی است که در زمان عقد قرارداد وجود نداشته باشد و بعداً پدید آید. هرگاه تعذر تسلیم یا اجرای تعهد اصلی باشد نه طاری، باید بین تعذر اجرای شرط و تعذر اجرای تعهد اصلی تفاوت گذاشت بدین نحو که:

1. در مورد تعذر اجرای شرط: مشروط له (کسی که شرط به نفع او ست) حق فسخ دارد.

2. در مورد تعذر اجرای تعهد اصلی، مانند تسلیم مبیع در قرارداد بیع، قرارداد باطل است. زیرا قدرت بر تسلیم، شرط صحت عقد است.

 

خیار تعذر از تسلیم و رابطه آن با خیار شرط

نویسندگانی هم که از  خیار تعذر تسلیم  نام نبرده اند، در واقع خیار تعذر تسلیم  را از اقسام خیار تخلف از شرط تصور نموده اند. بدین توضیح که این شرط ضمنی در هر معامله معوض وجود دارد که دو طرف توان وفای به عهد را دارند و باید در موعد مقرر آن را تسلیم کنند. معامله بر مبنای این شرط ضمنی واقع می شود ( شرط تبانی ) پس، تخلف از این شرط به مشروط له حق فسخ معامله را می دهد.

در مورد ناتوانی موقت از تسلیم نیز از همین ملاک برای تایید وجود خیار فسخ استفاده شده است، مشروط بر این که طرف قرارداد از آن آگاه نباشد.

از مواد 239 و 240 قانون مدنی نیز به خوبی می توان امکان فسخ عقد را، در جایی که اجرای آن امکان ندارد، استنباط کرد: در مورد شرط، که به طور معمول تعهدی فرعی است، مادۀ 239 قانون مدنی اعلام می کند: «هرگاه اجبار مشروط علیه برای انجام فعل مشروط ممکن نباشد و فعل مشروط هم از جمله اعمالی نباشد که دیگری بتواند از جانب او واقع سازد طرف مقابل حق فسخ معامله را خواهد داشت »

ماده 240 قانون مدنی نیز می افزاید: « اگر بعد از عقد انجام شرط ممتنع شود یا معلوم شود که حین العقد ممتنع بوده است، کسی که شرط بر نفع او شده است اختیار فسخ معامله را خواهد داشت مگر این که امتناع مستند به فعل مشروط له باشد ». این مواد، دلالت بر امکان فسخ عقد در صورت تعذر در انجام دادن تعهد دارد.

مشاوره حقوقی

شرایط تحقق و اجرای خیار تعذر تسلیم

همان‌طور که گفته شد این خیار در حیطه عقود معوض مطرح است و در صورت داشتن شرایط ذیل قابل اجرا خواهد بود؛

⇐ اول این‌که عقد معوض به طور صحیح محقق و منعقد شده باشد.

⇐ دوم این‌که تعذر تسلیم و اجرا و انجام تعهد باشد.

⇐ سوم این‌که این تعذر تسلیم به طور موقت باشد زیرا اگر دائمی باشد احتمال اجرای تعهد از بین خواهد رفت و عقد منفسخ خواهد شد و نوبت به خیار فسخ نخواهد رسید.

 

اعمال خیار تعذر تسلیم

اگر بعد از بستن قرارداد، شخص روبرو ی شما، به تعهد خود عمل نکرد و مال معامله را به شما تسلیم نکرد؛ می توانید از طریق اظهارنامه، فسخ معامله را به اطلاع او برسانید و خسارت هایی که به شما وارد شده را بخواهید.

در صورتی که این اقدام میسر واقع نشود؛ باید با تنظیم دادخواست در دادگاه محل انعقاد قرارداد، یا محل اجرای قرارداد و یا محل سکونت شخص متعهد، ابتدا خواستار تایید فسخ قرارداد به استناد خیار تعذر تسلیم باشید و سپس خواستار برگرداندن مبلغ پرداختی و خسارات وارده طبق قرارداد باشید.

لازم به ذکر است که هزینه دادرسی که شما می بایست در این در دعوا پرداخت نمایید؛ معادل دعاوی مالی یعنی سه و نیم درصد ارزش خواسته دعوا می باشد که البته پس از محکومیت شخص متعهد از او قابل وصول می باشد.

همچنین به جای مراجعه به شعب دادگاه برای ثبت دادخواست، می توان با مراجعه به دفاتر خدمات قضایی اقدام به ثبت دادخواست پس از پرداخت هزینه دادرسی و هزینه های مربوط به سامانه ابلاغ نمود.

 

قلمرو و شرایط خیار تعذر تسلیم

خیار تعذر تسلیم در حوزه عقود معوض و با شرایط ذیل ایجاد می‌شود و به عقد بیع منحصر نمی‌شود:

1. عقد معوض به‌طور صحیح منعقد شده باشد.

2. تعذر در مرحله تسلیم و اجرای تعهد باشد.

3. تعذر تسلیم یا اجرای تعهد موقت باشد نه دایمی و احتمال اجرای آن برود وگرنه عقد منفسخ می‌شود و نوبت به خیار فسخ نمی‌رسد.

 

اسقاط یا عدم امکان اسقاط خیار تعذر تسلیم

شاید تابه حال در هنگام انعقاد قراردادها با واژه ی اسقاط کافه ی خیارات روبه رو شده باشید.

این عبارت بیانگر این موضوع می باشد که طرفین در هنگام انعقاد معامله، کلیه ی خیارات قانونی خود را که می توانند با آن اقدام به فسخ معامله نمایند را ساقط نمایند.

اما قانون مدنی برخی از خیارات را حتی با درج و توافق طرفین بر اسقاط همه ی خیارات قابل اسقاط نمی داند که یکی از این موارد، خیار تعذر تسلیم می باشد.

 

مطلب مفیدی برای شما بود ؟ پس به اشتراک بگذارید برای دوستانتان

قاسم نجفی بابادی

2433 مطلب منتشر شده

درباره این مطلب نظر دهید !

محصولات پرفروش