گواهی انحصار وراثت و شرایط اخذ آن – قاسم نجفی بابادی

 

بنابر قانون پس از فوت هر فرد، اموال وی بدون هیچ مسئله ای و به طور قهری به وراث منتقل می‌شود، اما چون حق و حقوقی در این خصوص برای افراد مختلفی ممکن است وجود داشته باشد لذا وراثی که می‌خواهند سهم‌الارث خود را مطالبه و در آن تصرف کنند، در مرحله نخست باید انحصار وراثت کنند. به این معنا که منحصر بودن آنها در ارث بردن از فرد متوفی و سهم‌الارث هر یک از آنها در دادگاه بررسی و اثبات شود.کارکرد گواهی انحصار وراثت نیز آن است که بدون انحصار وراثت، وضعیت ورثه و چگونگی تقسیم ترکه (اینجا کلیک نمایید) به طور رسمی روشن نمی‌شود.

نحوه انجام تقسیم ترکه

چه اشخاصی می توانند دادخواست انحصار وراثت مطرح کنند؟

از لحاظ حقوقی هر شخصی که در طرح این دعوی ذینفع باشد می تواند انحصار وراثت بخواهد که این فرد اعم است از وراث یا هر شخص دیگری که ممکن است طلبکاران متوفی باشد.

چنانچه وراث یا اشخاص ذی‌نفع متعدد باشند، نیازی به درخواست همگی آنها نیست و اقدام یك نفر از این افراد برای امضا و ارایه دادخواست كافی است. اما اگر فقط یک نفر دادخواست را مطرح نمود باید اسامی بقیه وراث را به عنوان خوانده قید کند چرا که درغیر اینصورت دادخواست وی دردادگاه رد می شود.

 

افزایش میزان بهای ترکه جهت عدم انتشار آگهی در صدور گواهی حصر وراثت محدود از ۳ میلیون تومان به ۵۰ میلیون تومان

پیرو ابلاغ مصوبه وزیر محترم دادگستری به معاون محترم رِئیس قوه قضائیه و رئیس محترم مرکز توسعه شورای حل اختلاف کشور مورخ ۱۳۹۹/۰۷/۰۷، در راستای اجرای تکلیف ماده ۳۶۴ قانون اصلاح موادی از قانون امور حسبی مصوب ۱۳۱۹ و اصلاحات بعدی که مقرر می دارد «در صورتی که بهای ترکه بیش از ده میلیون (۱۰۰۰۰۰۰۰) ريال نباشد، دادگاه بدون انتشار آگهی به ادله درخواست کننده رسیدگی و درخواست صدور گواهی حصر وراثت را حسب اقتضای دلایل قبول یا رد می نماید … وزارت دادگستری می تواند هر سه سال یک بار با تصویب رییس قوه قضائیه، با توجه به شاخص قیمتها و هزینه زندگی مبلغ مذکور را افزایش یا کاهش دهد» و به منظور پیشگیری از نارضایتی مراجعه کنندگان و کاستن از تشریفات اداری صدور گواهی حصر وراثت و با عنایت به شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی اعلام شده از سوی بانک مرکزی، پیشنهاد تعدیل بهای ترکه از سی میلیون (۳۰۰۰۰۰۰۰) ريال به پانصد میلیون (۵۰۰۰۰۰۰۰۰) ريال را به رییس محترم قوه قضائیه تقدیم گردید که مورد موافقت و تایید ایشان قرار گرفته و در خصوص اجرای مفاد مصوبه مراتب به شوراهای حل اختلاف سراسر کشور ابلاغ گردیده است.

 

دادگاه صالح برای انحصار وراثت

ماده20 قانون آیین دادرسی مدنی می‌گوید: «دعاوی راجع به تركه متوفی اگرچه خواسته، دین و یا مربوط به وصایای متوفی باشد، تا زمانی كه تركه تقسیم نشده، در دادگاه محلی اقامه می‌شود كه آخرین اقامتگاه متوفی در ایران، آن محل بوده و اگر آخرین اقامتگاه متوفی معلوم نباشد، رسیدگی به دعاوی یادشده در صلاحیت دادگاهی است كه آخرین محل سكونت متوفی در ایران، در حوزه آن بوده است.»هم اکنون مرجع صلاحیتداری که به انجام امور مربوط به انحصار وراثت می‌پردازد، شورای حل اختلاف است

مدارک مورد نیاز

برای انجام انحصار وراثت باید مدارک ذیل را تهیه و سپس به شورای حل اختلاف، مراجعه و دادخواست خود را به جریان بیاندازید.

1. درخواست کتبي انحصار وراثت مشتمل بر نام، مشخصات کامل و اقامتگاه متقاضي، متوفي و همه ورثه و نسبت هر يک از ورثه با متوفي

2. گواهي فوت متوفي صادر شده از سوي اداره ثبت احوال

3. کپي شناسنامه ورثه و متوفی

4. کپي عقدنامه همسر دائمي متوفي

5. فرم استشهاديه دال بر منحصر بودن وراث به اشخاص نامبرده شده

6. گواهي تسليم اظهارنامه ماليات بر ارث به اداره امور اقتصادي و دارايي آخرين محل اقامت متوفي.

 

مراحل انحصار وراثت چیست؟

وراث پس از فوت متوفی باید لیست تمامی اموال و دارایی‌های منقول و غیرمنقول او را به اداره دارایی حوزه محل سكونت متوفی ارایه و رسید آن را دریافت کنند و همراه با تقاضای گواهی انحصار وراثت به شورای حل اختلاف تقدیم کنند و سپس شورا پس از بررسی پرونده احراز رابطه وراثت بین متوفی و اصحاب دعوی گواهی حصر وراثت به موجب دادخواستی که به شورای حل اختلاف ارایه می‌شود و با انجام تشریفاتی که در قانون امور حسبی پیش‌بینی شده است، صادر می‌شود. دادگاه پس از ملاحظه اسناد و مدارك مربوط، با هزینه متقاضی، درخواست وی را یك نوبت در یكی از روزنامه‌های كثیرالانتشار یا محلی آگهی می‌کند. پس از گذشت یك ماه از تاریخ نشر آگهی در صورتی كه كسی به آن اعتراض نکند بدون تشكیل جلسه رسیدگی و دعوت از وراث، گواهی انحصار وراثت كه بیانگر مشخصات و تعداد وراث و نسبت آنها با متوفی و سهم آنها از ماترك است، صادر می‌کند.صدور گواهی تصدیق حصر وراثت بدان معناست که ورثه فرد متوفی منحصر به افرادی است که نامشان در این گواهی قید شده است.

 

ارث زوجه از اموال متوفی

در گذشته زوجه از اموال غیرمنقول مانند زمین اعم از عین یا قیمت آن ارث نمی‌برد و به طور طبیعی در گواهی انحصار وراثت نیز منعکس می‌شد که زوجه حسب مورد از یک چهارم یا یک هشتم اموال منقول ارث می‌برد. این در حالی است که با اصلاح قانون مدنی که بر اساس آن زوجه از قیمت اموال غیرمنقول نیز ارث می‌برد، به طور طبیعی این موضوع در گواهی انحصار وراثت نیز منعکس می‌شود. در حقیقت زوجه از حیث اینکه در همه اموال سهم دارد، مشابه سایر وراث است.چنانچه در زمان فوت متوفی، مورث (ارث‌بر) جنینی باشد که در صورت زنده متولد شدن از متوفی ارث خواهد برد، نمی‌توان درخواست گواهی انحصار وراثت را تا تعیین وضعیت جنین ارایه کرد و چنانچه درخواست شده باشد رسیدگی باید متوقف شود.

 

آثار صدور گواهی انحصار وراثت چیست؟

مطابق ماده 370 قانون امور حسبی، پس از صدور گواهی انحصار وراثت، ورثه و اشخاص ذی‌نفع می‌توانند بر اساس گواهی صادرشده اموال و مطالبات متوفی را از اشخاص متصرف یا مدیون مطالبه کنند. البته واضح است که در صورت تعدد وراث، اموال و مطالبات مزبور باید به هر شخصی که وراث جمعاً تعیین می‌کنند، تسلیم شود؛ زیرا اموال مزبور بین ورثه و اشخاص ذی‌نفع که حقی در ترکه دارند، مشاع بوده و تصرف در مال مشاع بدون اذن همه شرکا ممکن نیست. همچنین مطابق ماده 374 قانون امور حسبی، در صورتی که مال غیر منقولی به نام متوفی ثبت شده باشد با تسلیم گواهی انحصار وراثت مربوط به متوفی، ملک مزبور به نام وراث و اشخاص ذی‌نفع ثبت خواهد شد.

 

اعتراض به گواهی انحصار وراثت

اگر فردی به گواهی صادرشده درباره انحصار وراثت اعتراضی داشت، می‌تواند اعتراض خود را اعلام کند، به‌طور مثال یکی از ورثه ممکن است اعتراض داشته باشد که نامش در گواهی قید نشده است همچنین ممکن است موصی‌له (فردی که وصیت به نفع او انجام‌شده است) یکی از اعتراض‌کنندگان به گواهی انحصار ورثه باشد.

 

گواهی انحصار وراثت متوفی خارجی

ماده 356 قانون امور حسبی بیان می‌کند: تصدیق صادره از مقامات صلاحیتدار كشور متوفی راجع به وراثت اتباع خارجه با انحصار آن پس از احراز اعتبار آن در دادگاه ایران از‌ حیث صدور و رعایت مقررات مربوطه به اعتبار اسناد تنظیم‌شده در خارجه قابل ترتیب اثر خواهد بود.به طوری که ملاحظه می‌شود ماده فوق اعتبار گواهی انحصار وراثت صادره از مقامات صلاحیتدار کشور متوفی را که مربوط به وراثت اتباع خارجه یا انحصار آن است، منوط به احراز صدور آن و رعایت مقررات مربوط به اعتبار اسناد تنظیم شده در خارج کرده است. مقررات مربوط به اعتبار اسناد تنظیم شده در خارج از کشور نیز در ماده 1295 و 1296 قانون مدنی آمده است.

 

مالیات بر ارث

مالیات بر ارث در سال گذشته توسط قانون “اصلاح قانون مالیات های مستقیم” به تصویب مجلس درآمده است. متن این قانون حاوی احکامی دشوار و طولانی است به طوریکه تغییر و تحولاتی در نظام مالیاتی کشور ایجاد کرده است. مالیات بر ارث به دو دسته مالیات بر ترکه و مالیات بر ارث با معنای خاص تقسیم می گردد. مالیات بر ترکه ، به سرمایه ای تعلق می گیرد که از متوفی بجا می ماند چه به ارث برسد یا نرسد ، این مالیات به دارایی که به ارث برسد متعلق می شود که هر یک از وراث بایستی مالیات ارزش افزوده دارایی به ارث رسیده خود را بپردازند.

 

اموال مشمول مالیات بر ارث

ماده ۱۹ قانون مالیاتهای مستقیم – اموال مشمول مالیات بر ارث عبارتند از کلیه ماترک متوفی واقع در ایران یا خارج از ایران اعم از منقول و غیرمنقول، مطالبات قابل وصول و حقوق مالی پس از کسر هزینه کفن و دفن در حدود عرف و عادت و واجبات مالی و عبادی در حدود قواعد شرعی و دیون محقق متوفی. تبصره : بدهی که متوفی به وراث خود دارد در صورتی که مستند به مدارک قانونی بوده و اصالت آن مورد تائید هیئت حل اختلاف مالیاتی قرار گیرد قابل کسر از ماترک خواهد بود . در مورد مهریه و نفقه ایام عده تائید هیئت مذکور لازم نیست و در مورد وراث طبقه دوم و سوم کسر دیون منوط به آن است که متوفی تا تاریخ فوت خود دارای وراث از طبقه ماقبل حسب مورد بوده است . چنانچه وراث طبقه اول متوفی جهت انجام هزینه های ضروری از قبیل کفن و دفن و مراسم ترحیم نیاز به برداشت وجه نقد از حساب بانکی متوفی داشته باشند، بانکها می توانند پس از احراز هویت کامل وراث حداکثر تا مبلغ ۱۰.۰۰۰.۰۰۰ ریال بطور علی الحساب بدون ارائه گواهی واریز مالیات بر ارث پرداخت نمایند.

 

مطلب مفیدی برای شما بود ؟ پس به اشتراک بگذارید برای دوستانتان

قاسم نجفی بابادی

2420 مطلب منتشر شده

درباره این مطلب نظر دهید !

محصولات پرفروش